Rupee vs Doller I Who Sets the Value of the Rupee Against the Dollar? डॉलरच्या तुलनेत रुपयाचे मूल्य कोण ठरवते? Rupee vs Dollar in 2025I Best knowledge about Rupee vs Doller

Rupee vs Doller I Who Sets the Value of the Rupee Against the Dollar? डॉलरच्या तुलनेत रुपयाचे मूल्य कोण ठरवते?Rupee vs Dollar in 2025

डॉलरच्या तुलनेत रुपयाचे मूल्य कोण ठरवते? तुम्ही कधी विचार केला आहे का की अमेरिकन डॉलरच्या तुलनेत भारतीय रुपयाचे मूल्य का बदलते? १९४७ मध्ये, एक डॉलर एक रुपयाच्या बरोबरीचा होता. आज, एक डॉलरची किंमत सुमारे 84.17 रुपयांची आहे. बातम्यांमध्ये अनेकदा रुपया “घसरणे” किंवा “वाढणे” याबद्दल चर्चा केली जाते. पण डॉलरच्या तुलनेत रुपया 80, 84 किंवा इतर कोणत्याही क्रमांकावर असावा हे कोण ठरवते? आजच्या ब्लॉगमध्ये Rupee vs Doller , करन्सी मार्केट कसे कार्य करते आणि रुपयाच्या मूल्यावर काय परिणाम होतो हे बघुयात.

Rupee vs Doller I Who Sets the Value of the Rupee Against the Dollar? डॉलरच्या तुलनेत रुपयाचे मूल्य कोण ठरवते? Rupee vs Dollar in 2025

करन्सी एक्सचेंज कसे कार्य करते

करन्सी एक्सचेंज कसे कार्य करते , अनेकांना वाटते की भारत सरकार किंवा रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडिया (RBI) रुपयाचे मूल्य ठरवते. पण तसे नाही. करन्सी मार्केट रुपयाचे मूल्य ठरवते. भारत फ्लोटिंग एक्सचेंज रेट सिस्टीम वापरतो. याचा अर्थ रुपयाचे मूल्य करन्सी मार्केटमधील सप्लाय आणि डिमांड यावर आधारित असते.

फिक्स्ड vs फ्लोटिंग एक्सचेंज रेट  

फिक्स्ड एक्सचेंज रेट सिस्टीम: या सिस्टीम मध्ये, सरकार किंवा मध्यवर्ती बँक त्यांच्या चलनासाठी एक विशिष्ट मूल्य निश्चित करते. उदाहरणार्थ, ते ठरवू शकतात की एक डॉलर नेहमीच ५० रुपयांच्या बरोबरीचा असेल. जोपर्यंत सरकार ते बदलत नाही तोपर्यंत हे मूल्य समान राहू शकते.

फ्लोटिंग एक्सचेंज रेट सिस्टम: या सिस्टममध्ये, चलनाचे मूल्य मार्केट फोर्सेस वर आधारित बदलते. चलनाचा सप्लाय आणि त्याची डिमांड त्याचे मूल्य ठरवते. १९७५ पर्यंत भारताने फिक्स्ड एक्सचेंज रेट सिस्टीम वापरली. त्यानंतर, ही सिस्टम अंशतः सरकार आणि अंशतः मार्केटद्वारे नियंत्रित झाली. १९९३ पर्यंत, भारताने पूर्णपणे फ्लोटिंग एक्सचेंज रेट सिस्टम स्वीकारली.

सप्लाय आणि डिमांड 

फ्लोटिंग एक्सचेंज रेट सिस्टममध्ये, रुपयाचे मूल्य सप्लाय आणि डिमांड यावर अवलंबून असते. जर जास्त लोक भारतीय रुपया खरेदी करू इच्छित असतील तर डिमांड वाढते. यामुळे रुपया अधिक मौल्यवान होतो. जर कमी लोक रुपये खरेदी करू इच्छित असतील तर डिमांड कमी होते. यामुळे रुपया कमी मौल्यवान होतो.

Rupee vs Doller

उदाहरणार्थ, जर सध्याचा एक्सचेंज रेट $1 = ₹84.17 असेल आणि रुपयाची डिमांड वाढली तर एक्सचेंज रेट $1 = ₹80 पर्यंत बदलू शकतो. याचा अर्थ रुपया स्ट्रॉंग झाला आहे किंवा appreciated झाला आहे. दुसरीकडे, जर रुपयाची डिमांड कमी झाली तर एक्सचेंज रेट $1 = ₹90 पर्यंत बदलू शकतो. याचा अर्थ रुपया विकर झाला आहे किंवा depreciated झाला आहे.

*महत्त्वाचा मुद्दा: कमी संख्या म्हणजे रुपया मजबूत. भारतीय चलनासाठी $1 = ₹90 पेक्षा $1= ₹80 चांगले आहे.

फॉरेन एक्सचेंज मार्केट

शेअर मार्केटप्रमाणेच, एक फॉरेन एक्सचेंज मार्केट आहे. या मार्केटमध्ये लोक चलनांची देवाणघेवाण करतात. ते एका चलनाची दुसऱ्या चलनासाठी देवाणघेवाण करतात. एक्सचेंज रेट म्हणजे एका चलनाची दुसऱ्या चलनासाठी देवाणघेवाण करता येणारी किंमत. उदाहरणार्थ, जर एक्सचेंज रेट $1 = ₹84.17 असेल, तर तुम्हाला परकीय चलन बाजारात एक डॉलर खरेदी करण्यासाठी ₹84.17 रुपये लागतील.

समजा भारत अमेरिकेतून अनेक वस्तू आणि सेवा आयात करतो. या वस्तूंसाठी पैसे देण्यासाठी भारतीय कंपन्यांना डॉलर खरेदी करावे लागतात. यामुळे डॉलरची मागणी वाढते आणि रुपयांची मागणी कमी होते. परिणामी, डॉलर अधिक मौल्यवान होतो आणि रुपया कमी मौल्यवान होतो. एक्सचेंज डेट $1 = ₹84.17 वरून $1 = ₹85 किंवा अगदी $1 = ₹86 पर्यंत बदलू शकतो. हे बदल मार्केटमधील सप्लाय आणि डिमांड यामुळे होतात.

रुपयाची किंमत जर कमी झाली तर अशावेळी भारतामधून इतर देश जास्तीत जास्त खरेदी करू शकतात परंतु जर समजा डॉलरची किंमत रुपयाच्या तुलनेमध्ये वाढली तर दुसऱ्या देशांमधून कच्चा माल किंवा इतर वस्तू खरेदी करणे नुकसानकारक ठरेल. 

Rupee vs Doller आरबीआयची भूमिका

 भारत फ्लोटिंग एक्सचेंज रेट सिस्टम वापरत असल्याने, सरकार आणि आरबीआय रुपयाच्या मूल्यावर थेट नियंत्रण ठेवत नाहीत. जेव्हा रुपयाचे मूल्य खूप लवकर बदलते तेव्हा आरबीआय हस्तक्षेप करू शकते. रुपया स्थिर करण्यासाठी परकीय चलन साठा खरेदी किंवा विक्री करून ते हे करते.

सूवर्णसंधी फ्री डिमॅट अकाऊंटओपन करा सोबत
15 हजारांचे कोर्सेस व मार्गदर्शन पूर्णपणे मोफत

 Devaluation vs. Depreciation 

devaluation आणि depreciation यातील फरक समजून घेणे महत्त्वाचे आहे: 

अवमूल्यन/Devaluation: हे तेव्हा घडते जेव्हा सरकार जाणूनबुजून त्याच्या चलनाचे मूल्य कमी करते. ते निर्यात वाढवण्यासाठी किंवा इतर आर्थिक कारणांसाठी असे करू शकते. 

घसारा/Depreciation:हे तेव्हा घडते जेव्हा सप्लाय आणि डिमांड या मार्केट फोर्सेसमुळे चलनाचे मूल्य घसरते.

 अमेरिकन डॉलरच्या तुलनेत भारतीय रुपयाचे ( Rupee vs Doller ) मूल्य फ्लोटिंग एक्सचेंज रेट सिस्टममध्ये मार्केट फोर्सेस मुळे  निश्चित केले जाते. एक्सचेंज रेट निश्चित करण्यात सप्लाय आणि डिमांड मोठी भूमिका बजावतात. सरकार आणि आरबीआय थेट मूल्य नियंत्रित करत नसले तरी, गरज पडल्यास आरबीआय रुपया स्थिर करण्यासाठी हस्तक्षेप करू शकते.